ΠΥΛΗ  ΚΑΤΑΝΟΥ

  ΘΟΡΙΚΟΝ

​

   Στα βόρεια της σύγχρονης πόλης του Λαυρείου βρίσκεται η περιοχή του Θορικού που με τις δύο κορυφές των λόφων μοιάζει σαν τους μαστούς της Αφροδίτης να προεξέχουν από την παραλία.

   Η αρχαία πόλη επεκτείνεται από τα ριζά του λόφου Βελατούρι προς τη πεδιάδα με τις πανάρχαιες ιερές ελιές και ανατολικά προς την θάλασσα όπου βρισκόταν το αρχαίο λιμάνι. Αν ανεβεί κανείς στην κορυφή του λόφου Βελατούρι θα αισθανθεί κυρίαρχος της πεδιάδας και της θάλασσας. Δεν είναι τυχαίο ότι η ανθρώπινη παρουσία αρχίζει στην κορυφή του λόφου από το 4.500 π.Χ. Σώζονται στον λόφο ερείπια Μυκηναϊκής ακροπόλεως με πιθανή φρυκτωρία. Προς τα ανατολικά ανακαλύφθηκαν θολωτοί Μυκηναϊκή τάφοι ελλειπτικού σχήματος. Δυστυχώς αυτοί καταρρέουν από τη έλλειψη στηριγμάτων και γενικών έργων διάσωσης. Στα μέσα περίπου του λόφου Βελατούρι προς την πεδιάδα οι αρχαιολόγοι ανάσκαψαν μεγάλο οικισμό της Γεωμετρικής περιόδου (1.050 π.Χ).

Σε βάση προϊστορικής κατοικίας του 3.000 π.Χ. βρέθηκε λιθάργυρος προϊόν τήξεως. Η ακμή του άρχισε στα προϊστορικά χρόνια συνεχίστηκε στην Αρχαϊκή και Κλασική εποχή. Ο χώρος έχει ερευνηθεί από την Βελγική Αρχαιολογική Σχολή. Τα αποτελέσματα αυτών των ανασκαφών δημοσιεύθηκαν σε μια λαμπρή εργασία 1.500 σελίδων στις Βρυξέλλες το 1974. Τις ανασκαφές συνέχισε ο αρχαιολόγος Β. Στάης. Ήλθε στο φως μια βιομηχανική πόλη 150.000 τμ. Βρέθηκαν οικισμοί, τείχη, πύργοι, στοές, φρεάτια, μεταλλοπλυντήρια, στέρνες, τάφοι, και λιμενικές εγκαταστάσεις. Μάλιστα, ορισμένα από τα πλυντήρια αναστηλώθηκαν από την Βελγική Αρχαιολογική Σχολή. Σώζεται στις υπώρειες του λόφου το θέατρο του Θορικού, το οποίο είναι και το αρχαιότερο σωζόμενο (τέλη 6ου π.Χ. αι.) της Ελλάδας. Η χωρητικότητά του ήταν γύρω στους 4.000 θεατές και το κοίλον είχε σχήμα ελλειπτικό με ορθογώνια ορχήστρα. Στέκει σαν «απομεινάρι θαυμαστό ερημιάς και μεγαλείου» όπως έλεγε ο Διονύσιος Σολωμός. Το θέατρο του Θορικού κατέχει πρωτεύουσα θέση στην ιστορία του Δράματος, διότι τεκμηριώνει την ιστορική μετάβαση από τις αρχικές διονυσιακές τελετές στις δραματικές διδασκαλίες. Δυτικά του θεάτρου σώζεται η βάση μικρού ναού αφιερωμένου στον Διόνυσο. Σε μικρή απόσταση από το θέατρο, νοτιοδυτικά στην πεδιάδα σώζονται τα θεμέλια του δωρικού ναού της Δήμητρας και της Κόρης. Η Δήμητρα τίμονταν ως θεά της γόνιμης αυτής πεδιάδας αλλά και ως χθόνια θεότητα λόγω μεταλλείων της περιοχής. Σύμφωνα με τον Ομηρικό ύμνο της Δήμητρας, η Δήμητρα πέρασε από το Θορικό. Ο ναός στην αρχαιότητα ήταν παράκτιος αλλά λόγω προσχώσεων η πεδιάδα επεκτάθηκε προς την θάλασσα. Τέλος υπάρχει και ιερό του Ασκληπιού και της Υγείας. Το Θορικό είναι παγκοσμίως ένα μοναδικό αρχαίο μεταλλευτικό κέντρο, το οποίο με το θέατρο και τους ναούς συνδυάζει την οικονομική, θρησκευτική, θεραπευτική και καλλιτεχνική έκφραση της ζωής, όπως ήταν άλλωστε ο κανόνας στην αρχαία εποχή. Εάν γίνει μια σύγκριση με τα σύγχρονα σκοτεινά βιομηχανικά γκέτο, η διαφορά είναι τεράστια στην ποιότητα ζωής την οποία απολάμβαναν οι εργάτες του Θορικού. Η διαφορά είναι ζήτημα πολιτιστικής αντιλήψεως. Θα μπορούσε το σύγχρονο υποβαθμισμένο Λαύριο να αποκτήσει την παλιά αίγλη με την προστασία του Εθνικού Δρυμού και με την ανάδειξη αυτών των μοναδικών μνημείων της ανθρωπότητας. Ο χώρος θα μπορούσε να κηρυχθεί Αρχαίο Βιομηχανικό Πάρκο, ώστε ο κάθε επισκέπτης να γνωρίσει και να γοητευτεί από τα τεχνολογικά επιτεύγματα των αρχαίων. Με κατάλληλη τουριστική υποδομή φιλική στο περιβάλλον και ανάδειξη, η εκπληκτική αυτή περιοχή θα μπορούσε να καταστεί μοναδικός στον κόσμο πόλος έλξης που θα προσφέρει ταυτόχρονα αναψυχή αλλά και ορυκτολογική παιδεία στους επισκέπτες.